و معجزات و كرامات و خارق عادات از او سر مىزند ، بالاخره مىگويد : هى النّفس إن ألقت هواها تضاعفت * قواها ، و أعطت فعلها كلّ ذرّة « 1 » ( اينها همه نفس است كه : چون هواى خود را بيندازد ؛ قواى آن چندان برابر مىشود ، و فعل او بهر ذرّه در عالم مىرسد . ) و همچنين دربارهء علوم غيبيّه‌اى كه در خواب به إنسان افاضه مىشود ، مىگويد : و ما هى إلّا النّفس ، عند اشتغالها * بعالمها ، عن مظهر البشريّة « 2 » ( آن‌كس ، غير از نفس خودت كسى دگر نيست ؛ كه چون از مظاهر آدمى كه عالم طبع و مادّه است ، منسلخ شده ، و در عالم خواب به ملكوت خود پيوسته است ؛ اين گونه خبرهاى غيبى را براى تو بيان مىكند ! ) تعليم اسماء كه در سورهء بقره ، خداوند مىفرمايد كه : به آدم نموديم : وَ عَلَّمَ آدَمَ الْأَسْماءَ كُلَّها « 3 » مراد تمام حقايق اشياء ، و راه وصول به تمام ماسوى الله است ؛ كه اختصاص به آدم دارد . و فرشتگان از آن نصيبى ندارند . اين قابليّت محضه ، بايد در راه تربيت و تعليم صحيح ، افتاده و به فعليّت تامّه برسد ؛ و إنسان خليفه الله فعلى در عالم وجود گردد ؛ و آئينهء تمام‌نماى صفات و اسماء ذات أقدس وى شود . و اين در صورتى ميسور است كه : نفس انسانى را از پنج دريچهء حواسّ ظاهره ، مهار زنند ، و نگذارند چون اسب بدون افسار ، در هر مزبله‌اى برود و سرنگون شود . فيلم‌هاى شهوى و غضبى و وهمى ، نفس را ضايع مىكند . موسيقى آواز شيطان است ، و عقل را مىگيرد . موسيقى همچون شراب است كه : إنسان را بىاختيار مىكند . گاهى با آهنگى چنان سرمست مىشود

--> ( 1 ) همين كتاب ، بحث سوّم ص 204 . ( 2 ) همين كتاب ، بحث سوّم ، ص 108 . ( 3 ) آيهء 31 ، از سورهء 2 : بقره .